Leda trong Thần Thoại Hy-Lạp - Sóng Việt Đàm Giang - Chim Việt Cành Nam
 Leda trong Thần Thoại Hy-Lạp

Sóng Việt Đàm Giang
sưu tầm và biên soạn

Leda là một tên rất quen thuộc trong thần thoại Hy-Lạp. Những độc giả đã đọc sách về thần thoại Hy-Lạp đều có thể liên tưởng ngay Leda với một huyền thoại nổi tiềng-huyền thoại Leda và Con Thiên Nga.

Huyền thoại Leda và Con Thiên Nga

Leda là vợ củaTyndareus, vua Sparta. Leda là mẹ của nhiều nhân vật huyền sử nổi tiềng, gồm nàng Helen đẹp tuyệt trần, nữ kiệt Clytemnestra, và cặp song sinh Castor và Polydeuces. Tuy nhiên theo thần thoại thì không phải tất cả đều là con của vua Tyndareus.

Thần thoại kể rằng thần vương Zeus đã say mê Leda nên biến thành một con thiên nga và làm tình với Leda dưới hình dạng nguỵ trang này. Vì sự làm tình của thần vương Zeus với Leda xẩy ra khi Zeus là thiên nga, nên sau đó Leda đã mang thai một quả trứng, và từ trứng này đã nở ra cặp song sinh Castor và Polydeuces. Thần thoại cũng kể rằng Helen là con của Leda với Zeus, và vua Tyndareus chỉ là cha của Clytemnestra.

Huyền thoại Leda có ý nghĩa trong Thần thoại Hy-Lạp vì vai trò người mẹ của Leda trong chuyện, và chuyện kể Leda với Thiên Nga đã làm Leda được nhắc nhở nhiều hơn nữa.

Huyền thoại Leda và Con Thiên Nga đã là nguồn hứng khởi cho biết bao nhiêu nghệ sĩ và thi sĩ. Trong thơ văn đáng kề nhất là Ronsard với La Défloration de Lède và William Butler Yeats với Leda and the Swan. Một số tác phẩm hội họa và điêu khắc như sau.

#1 #2 #3 #4

1- Tượng đá La-mã- nguyên bản của Timotheos (Prada làm lại)

2- Micehangelo (làm lại)

3-Moreau

4- Paul Cezanne

#5 #6 #7 #8

5-Một góc cạnh khác của tượng điêu khắc

6- Leonardo da Vinci

7- Pier Francesco

8- de Vinci-Cesare Sesto

#9 #10 #11

9- Frederic Lord Leighton

10- Jacopo Montormo

11-Peter Paul Rubens (a)

#12 #13 #14

12-Leon Riesner

13-Francois Boucher

14-Peter Paul Rubens (b)

#15 #16 #17

15-Correggio

16-Paul Prosper Tillier

17-Tintoretto

#18 #19 #20

18-Leda & the Swan,

19-Greco-Roman mosaic

20-C3rd A.D.
 

Tại Viện Bảo Tàng Jai Vilas Palace  ở  Gwalior, Ấn-độ, có trưng một tượng Leda kích thước bằng người thật:

Ghi chú.

*. Hai tấm họa của Peter Paul Rubens (11, 14) vẽ phỏng theo bức họa làm lại của Michelangelo (2).

*. Bức tranh của Jacopo Montormo (10) vẽ theo bức họa của Leonardo da Vinci. Thời đó trường dạy hội họa ở Italy có khuynh hướng dạy học viên vẽ thân hình uyển chuyền và thế đứng đặc biệt đó. Trong một bức họa của Raphael cũng vẽ một người đàn ông trong tranh trong tư thế tương tự.

*. Có nhiều truyền thuyết khác nhau nói về cha của những người con của Leda. Có truyền thuyết cho rằng Leda sanh ra một trứng có cặp sinh đôi Dioskouroi tên Castor và Polydeuces, cả hai đều là con của Zeus.

Có truyền thuyết cho rằng Leda đã có mang hai trứng, mỗi một trứng mang một con của thần Zeus (Polydeuces trong một trứng và Helen trong trứng thứ hai), và một của vua trần thế Tyndareus (Castor và Clytemnestra), như trong bức vẽ của Leonardo Da Vinci-Cesare Sesto (8), Montormo (10). Lại có truyền thuyết cho rằng cái trứng thứ hai chỉ mang một mình Helen là của nữ thần Nemesis bỏ lại cho Leda, khi Nemesis muốn trốn Zeus nên đã biến thành một con ngỗng rồi bị con thiên nga biến thể của thần Zeus cưỡng bức.
 

Tài liệu thu thập tại:

 http://en.wikipedia.org/wiki/Leda_and_the_Swan
http://www.theoi.com/Heroine/Leda.html
http://emociones.multiply.com/photos/album/15
 

Sóng Việt Đàm Giang


Leda And The Swan
 

A sudden blow: the great wings beating still
Above the staggering girl, her thighs caressed
By the dark webs, her nape caught in his bill,
He holds her helpless breast upon his breast.

How can those terrified vague fingers push
The feathered glory from her loosening thighs?
And how can body, laid in that white rush,
But feel the strange heart beating where it lies?

A shudder in the loins engenders there
The broken wall, the burning roof and tower
And Agamemnon dead.
Being so caught up,

So mastered by the brute blood of the air,
Did she put on his knowledge with his power
Before the indifferent beak could let her drop?

William Butler Yeats (1928)
 


 
 

Nàng Leda và Chàng Thiên Nga

Thình lình táp, kìa đôi cánh lớn đáp im lìm
Trên thân hình nàng lảo đảo, cặp đùi mơn trớn
Bởi chân xám dính màng, thêm cổ bị giữ kiềm
Ngực tựa ngực, thân bất lực,nàng không thể dướn

Những ngón tay dường kinh sợ làm sao đẩy thắng
Cánh lông lộng lẫy khỏi cặp đùi đang dang lỏng?
Và làm sao tấm thân oằn trong thôi thúc trắng
Tránh được rộn ràng lạ của trái tim nằm ngỏ?

Một rùn mình thân dưới, đỉnh ái ân vừa lan
Tường thành đổ nát, lâu đài mái ngói cháy tan
Và Agamemnon chết,
Bị kiềm hãm không tận
Thêm khống chế bởi khí máu mãnh liệt không gian
Liệu nàng có thấm nhập được kiến thức uy thần
Trước khi cái mỏ vô tình để nàng chịu trận?

Sóng Việt

William Butler Yeats được giải thưởng vãn chương Nobel vào nãm 1923. Bài thơ này đã được Yeats coi như là một bài tuyệt mỹ mà tác giả rất lấy làm tự hào.
Huyền thoại Leda và Thiên Nga

Ðây là một câu chuyện thần thoại Hy Lạp kể rằng thần Zeus của các thần, đã cưỡng bức, làm tình với Leda, vợ vua trần thề Tyndareus cùng một đêm Leda ân ái với chồng và làm Leda sinh ra hai trứng có bốn đứa trẻ, một trứng có hai trẻ sinh đôi nam, một là thần tên Polydeceus, và một trẻ trần thế tên Castor. Trứng thứ hai mang hau bé gái là nữ thần Helen con Zeus và Clymenestra, con của Tyndareus. Vào thế kỷ thứ 16, Leonardo da Vinci đã vẽ nhiều bức họa về đề tài thần thoại này, có bức vẽ hai trứng đã vỡ vỏ với 4 đứa trẻ, có tấm chỉ có hai đứa trẻ. Những bức họa hiện tại chỉ là những bản sao vẽ lại vì các bản chính coi như đã hoàn toàn bị phá huỷ. Michelangelo cũng vẽ một tấm và sau đó cũng đuợc họa sĩ khác sao chép vẽ lại.

Thi sĩ William Butler Yeats đã viết bài thơ Leda and the Swan từ năm 1923, nhưng sau đó có sửa đổi vài lần và sau cùng bài thơ được xuất bản vào năm 1928. Bài thơ được cảm nhận như một hỗn hợp về hiện thưc tâm lý cùng với một cái nhìn huyền bí.

Bài thơ sonnet gồm 14 hàng với cấu trúc abab cdcd efg efg. Tám câu đầu (otave) phát triển đề tài, và 6 câu sestet chót cô đọng cảm nghĩ của tác gỉa.

W.B.Yeats kể cho chúng ta chuyện Leda và Thiên nga như một cái nhìn (A Vision) của ông vào thời đó qua bí ẩn của không gian vũ trụ. Leda ở đây mang cái số phận và trách nhiệm mà thần tối cao Hy lạp Zeus trên đỉnh Olympia đã giao phó cho qua sứ giả là một Thiên nga trắng.

Hàng 1-4

Trong bốn câu đoạn đầu, thiên nga đã đến với Leda một cách bất thình lình, hai cánh dang rộng đang đập nhưng thân thiên nga không di chuyển. Thiên nga dùng đôi chân có màng để vờn lên cặp đùi của Leda, một Leda trong tình trạng lảo đảo ngạc nhiên. Thiên nga dùng mỏ để kềm giữ cổ Leda, và ghì Leda vào ngực làm nàng vô phương chống cự. Tên loài vật có hành động như trên không hề được xác định, mà chỉ được ám chỉ qua những chữ như đôi cánh lớn, và chân mạng xám xì.

Hàng 5-8

Trong bốn câu đoạn hai, người đàn bà đã không chống cự được vì những ngón tay của nàng dường như tê dại vì khiếp sợ một hình thù có lông sáng chói đang dang cặp đùi nàng ra. Sự tê dại lan mạnh đến nỗi nàng chỉ còn là một tấm thân vật vờ nằm trong một thôi thúc trắng. Nàng cảm thấy nhịp đập của một trái tim lạ kỳ đang áp lên nàng

Hàng 9-11

Ba hàng tiếp trong phần hai (sestet) không nói về hành động cưỡng bức nữa mà chuyển sang tương lai của thành Troy do hậu quả của hành động trên. Sự rùn mình do ân ái dấy lên đã gây nên thành vỡ, ngói bể và đài cao bùng cháy cùng sau đó là Agamemnon bị tử vong. Trong thần thoại Hy Lạp thì nàng Helen, hậu quả của cuộc ân ái trên, là nguyên do gây chiến tranh thành Troy. Chồng người chị/em song sinh (Clymenestra ) với Helen tên là Agamemnon đã bị giết sau khi thắng trân thành Troy, vì Agamomnon đã dùng con gái của hai người làm vật tế thần nên Clymenestra căm thù chồng và đồng mưu với người tình để ám hại Agamemnon. Mặt khác có người cho rằng hiểu theo nghĩa bóng thì thành vỡ, ngói bể, đài rơi là chỉ hành động dục tính của sự ân ái nhiệt tình cao độ. Lửa là tượng trưng cho hòa hợp quấn quýt.

Hàng 12-14

Ba câu chót tác giả đã đổi sang thể quá khứ để đặt câu hỏi rằng khi bị thần cuỡng bức, liệu Leda có biết được hậu quả những gì xẩy đến cho nàng không, khi vũ trụ, máu mạnh không trung tượng trưng bởi thần Zeus dù biết tương lai nhưng không bận tâm đến hậu quả đã thản nhiên buông nàng ra sau khi thỏa mãn để nàng cam chịu số phận một mình.

Nhiều người cho rằng bức điêu khắc, và bức họa của Michelangelo ở trên đã ảnh hưởng và gợi hứng cho bài thơ cửa William Butker Yeats.

Ngoài bài dịch theo thể 10 chữ đơn âm tiết ở trên, dưới đây là hai bài phỏng dịch theo thể 8 chữ, và lục bát, tất cả đều chứa 14 câu.
 
 

Thân Phận Leda I

Bất thần đôi cánh im lìm vỗ mạnh
Chân màng đen, vờn thân đảo đùi êm
Mỏ kẹp chặt cổ nàng kề bên cạnh
Ngực áp ngực, nàng yếu đuối xuôi mềm

Bàn tay kinh sợ làm sao nàng thắng
Cánh lông sáng rực đang dạng đùi ra?
Tấm thân oằn trong thôi thúc tình trắng
Tránh sao rộn ràng nhịp trái tim ca?

Rùn mình thân dưới, đỉnh ái ân táp
Tường đổ, đài rơi, ngói lửa cháy bùng
Chết Agamemnon, kiềm hãm không hạn
Thân phận khống chế, máu linh thiêng áp
Nàng hiểu được chi, uy vũ không trung
Truớc mỏ thần nhả mặc nàng cam phận?
 
 

Thân Phận Leda II

Thình lình đôi cánh vỗ yên
Chân đen ve vuốt đùi êm vóc mềm
Cổ nàng dưới mỏ kẹp kềm
Ngực đâu áp chặt bên thềm thân trao

Ngón tay run sợ, làm sao
Đẩy lông rực rỡ khỏi vào chân dang?
Sao cho thôi thúc tình mang
Khỏi nghe tim lạ xốn xang liên hồi?

Rùn mình ân ái đến, rời.
Vỡ thành, thủng ngói rực trời lửa bung
Agamemnon tiêu tùng
Lấy chi kiềm hãm được vùng máu linh
Hiểu chăng đuợc mệnh đến hình
Uy lực thần nhả phận mình đành cam?

Sóng Việt

Tháng 7,2009
Sóng Việt Đàm Giang.